Column Bob Hoogenboom
Playboy Mansion
Bas Heijne bezoekt Hollywood aan de vooravond van de Oscaruitreikingen voor de NRC (NRC Weekblad, 6-12 maart). Hij wordt uitgenodigd voor een filmavond bij Hugh Hefner, de 83-jarige oprichter van Playboy in zijn Mansion in de heuvels boven Los Angeles (‘het huis van Hefner staat voor eindeloos leven in het moment’). Een andere gast vertelt na afloop dat jaren terug bij de vertoning van Valkyrie, over de mislukte aanslag op Hitler, een van Hughs blonde vriendinnen hardop vroeg: ‘Why did they want to kill that man with the moustache?’.
Dit is wel een wat uitvergroot voorbeeld van eindeloos leven in het moment. Maar ik zie andere voorbeelden in het academisch onderwijs. Alom wordt geklaagd over de kwaliteit van het onderwijs - van de lagere school tot de universiteit - en dat is deels terecht. Aan de VU en op Nyenrode merk ik dat studenten niet meer - of marginaal - worden onderwezen in een paar van de basisvaardigheden als kritisch beschouwen van een aantal theoretische kaders om vervolgens een probleem- en vraagstelling te formuleren. Om nog maar te zwijgen over het opzetten van een empirisch onderzoek. Er is sprake van afvlakking en een zekere oppervlakkigheid. Hetzelfde geldt voor handboeken die we voorschrijven. In Nederland en België worden niet meer basisteksten uit de criminologie of de politiewetenschap verplicht gesteld (zie Newburns Key Readings in Criminology of zijn twee handboeken over politie). De veiligheidsdiscussie wordt geterroriseerd door ‘chronocentrisme’: het laatst in de ‘markt’ gezette ‘theoretisch concept’ wordt de maat der dingen. Iedereen omarmt het en citeert de nieuwe ‘wetenschappers’ dood. Paul Rock, een Britse socioloog, analyseert dit mechanisme tot op het bot door een analyse van citaten in vakbladen over een aantal jaren. Gemakshalve worden door dit alles gevestigde inzichten; theoretische standaardwerken en klassieke empirische studies terzijde geschoven. Dit alles heeft niet alleen iets manisch, maar werkt de oppervlakkigheid verder in de hand. De omloopsnelheid van brokjes informatie wordt almaar groter. Academia, dat zijn instituten waar we sinds 2500 jaar nieuwe generaties leren denken, maakt plaats voor een twitterende, Hyves, iPod generatie waaraan gevestigde politici zich spiegelen en uit de ministerraad ‘berichtjes’ sturen. De armoede. Ik ben niet tegen nieuwe technologie of tegen the speed of knowledge. Maar het is en-en. Duiding is onontbeerlijk.
Ik vind dat in onderwijs een intellectuele basis dient te worden gestort op grond waarvan nieuwe generaties beleidsambtenaren, wetenschappers en praktijkmensen in de politie- en veiligheidswereld meer gefundeerde keuzes kunnen maken. Want het gaat mij hier niet alleen om de kwaliteit van het onderwijs, maar ook om de kwaliteit van de jonge enthousiaste generatie van mensen die het veiligheidsbeleid dienen te ontwikkelen. Jaren terug vroeg een jonge ambtenaar van een bureau SG of hij een afspraak met mij kon maken over een onderwerp dat in de afgelopen twintig jaar om de paar jaar al is uitgekauwd door zijn voorgangers. Ik stemde toe, ik stem vrijwel altijd toe, maar in een baldadige bui zei ik: ‘ónder één voorwaarde’. Ik zou vijf boeken en rapporten opgeven en twintig minuten voor het gesprek zou ik een instaptoets afnemen. Om zo efficiënt mogelijk met onze tijd om te gaan. Ik heb hem nooit meer gesproken.
Weten zij eigenlijk wel waarover ze praten? Hebben zij bijvoorbeeld verstand van de historische dynamiek in het politiebestel, die al 150 jaar een constante is alvorens zij wetsvoorstellen schrijven? Heeft de theoretische en empirische basis in de wetenschap over de betrekkelijkheid van repressie in het criminaliteitsbeleid nog iets van waarde in een verhardend veiligheidsbeleid waarin stompzinnig en bovenal onfatsoenlijk over ‘knieschoten’ wordt gebrald? In een onzindelijke cocktail van een volledig ontbreken van enige kennis dat wordt gemixt met populistische kretologie komt de Nederlandse Playboy Mansion in vele gedaanten tot wasdom. Het publieke debat over veiligheid is verwaterd. Enig vertoon van kennis wordt als teken van zwakte gezien. Het onderwijs wordt oppervlakkiger en daardoor is de huidige - en zeker de volgende - generatie van beleidsmakers en wetenschappers ongevaarlijk geworden voor een nieuwe elite van bestuurders die ons gaat leiden met proefballonnetjeskennis en -kunde.