Column Bob Hoogenboom
Tabula rasa
Laatst op een congres over ethics & intelligence vraagt een dame aan het panel ‘Wat is moediger: een vliegtuig in de Twin Towers boren, of van 3.000 km afstand op een knop drukken om een Tomahawkraket ergens in Irak te laten inslaan?’ Ik houd van dit soort vragen omdat ze ‘anders’ zijn dan gebruikelijk en ons op het verkeerde - of liever gezegd andere - been zetten. Een beetje als in Monty Python ‘and now for something completely different’. Vragen, zeker als deze kartelrandjes hebben of licht ontregelend zijn, zetten zaken op scherp.
Daarom deze maand een vraag. Stelt u zich voor: u begint maandag met een schone lei. We vegen alle organisaties belast met rechtshandhaving, en het nevengeschikte geheel van bestuurlijke en private organisaties belast met veiligheid van tafel. Ook de wetgeving is weg. In het Latijn heet dit tabula rasa: we trekken het laken en alles wat daarop staat van tafel en vegen het krijtbord schoon. Dan vragen we u om opnieuw bouwtekeningen voor de rechtshandhaving en veiligheid te gaan maken. Vanuit het niets, en alles is nu weer mogelijk. Wat gaat u tekenen?
Een nationale politie? Dan wilt u voor eens en voor altijd verlost zijn van een deel van de erfenis van Thorbecke. De korpsbeheerders keren niet meer terug in het bestel. De korpschef wordt direct aangestuurd door het ministerie van Rechtshandhaving. Het ministerie heeft vier directies: Nationale veiligheid, Crisis en calamiteiten, Rechtshandhaving en Programmasturing.
U bent zich bewust van de noodzaak om fijnmazige politiezorg in de wijk te blijven uitoefenen. Omdat de grote (inter)nationale rechtshandhavingvraagstukken uiteindelijk uitkomen in de 2e Pijnackerstraat, drie hoog achter. Daar zit uiteindelijk toch de huisjesmelker, de hennepplantage of die cybercrimineel die creditcardgegevens steelt. U garandeert de lokale politiezorg door een groot deel van de politiecapaciteit lokaal in te zetten en in burgemeesterscolleges lokale prioriteiten te garanderen. Nationale prioriteiten worden leidend, maar een deel van de capaciteit blijft lokaal bepaald.
U wordt nu enthousiaster. Is dan de volgende stap om de Kmar op te heffen en op te laten gaan in de nationale politie? Of hecht u aan het Wapen en gaat het KLPD over naar de Kmar?
De verbrokkeling tussen de bijzondere opsporingsdiensten onderling en de NR is met één pennenstreek opgelost: u richt een geïntegreerde landelijke recherche op binnen de nationale politie waarin FIOD-ECD, Vrom-IOD, AID en SIOD opgaan. U ontwerpt een landelijk informatiesysteem waardoor nu wel dwarsverbanden tussen fraude en georganiseerde criminaliteit inzichtelijk worden. En de beperkte opsporingscapaciteit meer gericht kan worden ingezet.
Outsourcing wordt uw richtinggevende principe. De exploitatie van gevangenissen wordt uitbesteed aan beveiligingsbedrijven. Particuliere en publieke meldkamers worden samengevoegd en particuliere surveillanceauto’s worden geïntegreerd in de algemene surveillance en in de noodhulp. Particulieren worden ingeschakeld voor eenvoudige forensische onderzoeksmethodieken. Private Forensic IT bedrijven, frauderechercheurs en accountants worden ingehuurd voor deelonderzoeken naar financieel-economische criminaliteit en cybercrime. Een bedrijf dat contractbreuk pleegt, wordt strafrechtelijk vervolgd en de directeuren en medewerkers worden civielrechtelijk aansprakelijk gesteld. Naming & shaming wordt toegepast indien bedrijven onrechtmatig handelen, of bijvoorbeeld vertrouwelijke informatie oneigenlijk gebruiken.
U twijfelt een tijdje over een aantal ‘overbodige organisaties’ in het oude plaatje. Het Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuren (NAVI) was zo’n ‘overbodige organisatie’, maar die was kortgeleden al van het bord geveegd. Wat met de NCTb? Na ampel beraad gumt u deze organisatie toch uit. In de nieuwe nationale structuur is geen behoefte meer aan noodverbanden. De GHOR, de Veiligheidshuizen en de Veiligheidsregio’s verdwijnen permanent in de prullenbak. In plaats daarvan wordt de informatie-uitwisseling geoptimaliseerd. Op gemeenteniveau wordt een afdeling Bestuurlijke Recherche opgericht. Relevante bestuurlijke diensten leveren informatie aan. Het systeem kent autorisatieniveaus.
De burgemeestercolleges en het OM stellen inspanningscontracten op om de programmatische aanpak van criminaliteit- en veiligheidsproblemen op lokaal niveau te garanderen. Indien bestuurlijke partners hier niet in slagen worden boetes opgelegd, verantwoordelijken op non-actief gesteld of ontslagen en bij recidive structureel gekort op budgetten.
U bouwt de stadstoezichtorganisaties fors uit. Functionarissen worden merendeels benoemd als bijzonder opsporingsambtenaar en voeren de hele dag controles uit. Het perverse systeem dat nu bestaat waarin functionarissen alleen carrière kunnen maken indien zij uit de operaties gaan om beleidsfuncties te vervullen wordt omgedraaid. Uitvoerende functionarissen worden bevorderd en krijgen meer betaald dan de lucht- en papierverplaatsende beleidsambtenaren.
De Defensieacademie, de Politieacademie en de Brandweeracademie worden geïntegreerd. U ontwikkelt een landelijk multidisciplinair MD-beleid waarin zijwaartse carrièrestappen verplicht worden. U werkt hiermee geleidelijk aan een veiligheidscultuur waarin het algemeen belang voorop staat en niet de deelbelangen van organisaties.
U vertienvoudigt het budget voor Research & Development voor technologie en rechtshandhaving om de nationale politie techno- en digiproof te maken. In de 21e eeuw kan de wet niet meer uitsluitend gehandhaafd worden in de fysieke wereld alleen.
Het nieuw opgebouwde systeem voor de rechtshandhaving wordt nog meer dan nu voorzien van inspraak- en klachtenprocedures. Op lokaal niveau krijgen burgers inspraak via burgerpanels Veiligheid; lokale en nationale Rekenkamers krijgen vergaande controlebevoegdheden; onafhankelijke evaluatiecommissies worden opgericht voor de opsporing, ordehandhaving en informatie-uitwisseling; de Privacy Autoriteit brengt ongevraagd en gevraagd (op basis van klachten) controlebezoeken aan organisatie(s)onderdelen waar informatiestromen bij elkaar komen.
Welke ideeën hebt u verder nog?